In ons land lijkt het Kerstfeest steeds meer een familiefeest te worden.  Dat heeft oa te maken met de ontkerkelijking en ontgeloving. En met mensen die uit overijver en respect voor andersgelovigen menen op het Kerstfeest het niet over Jezus te moeten hebben. Hoeven ze het zelf ook niet. Zo zielig voor wie niets met Jezus heeft!  zeggen ze . Alsof je moslims daar nu een plezier mee doet. Liever daarom een saamhorigheidsfeest  met glazen huis en een goed doel als een soort surrogaat winterfeest, dit jaar op de Beestenmarkt (!) in Leiden. Onder de titel alles voor het goede doel – dit jaar voor moeders in nood – kon je samen van alles organiseren. Helemaal vrij. Van hardlopen in Nijmegen tot comazuipen in Leiden. Maakt niet uit. Alles voor het goede doel. En daarna veel nadruk op eigen familie. Ontmoeting, warmte, gezelligheid, bijpraten.

Rembrand lijkt deze trend al eeuwen voor te zijn. Want hoewel hij een groot kenner van de bijbel was, heeft hij hier een wel erg huiselijke verbeelding neergezet van wat toen heette `de heilige familie’ in Nazareth: Maria, het Kind en Jozef stil werkend op de achtergrond. Maria keurig gekleed als jonge moeder, warm stoofje bij de hand, lezend in de Statenbijbel met Kanttekeningen. Of  is zij al begonnen met voorlezen aan het kind Jezus in zijn mooie hollandse wiegje?
Kennelijk was dit het beeld van een doorsnee familie in de zeventiende eeuw van iemand met werk. Misschien ook het verlangen van veel mensen. Het  heimwee naar zo’n veilige familie zonder zorgen. Een leven bij kamertemperatuur, in elk geval  de warmte van een stoofje.

Maar vergis je niet in Rembrand. Op de achtergrond zie ik Jozef bezig. Wat is hij aan het maken? Een houten juk voor op je schouder? Die handboren in de buurt van Jozef heb ik ook nooit opwekkend gevonden. Waarschijnlijk te vaak in de stoel van een tandarts gezeten. In elk geval wemelt het van signalen die erop duiden, dat het leven van mensen zelden een feest is. Eerder jukdragen. Dat niemand ontkomt aan het juk van menszijn met alles wat dat meebrengt. Ook niet in een glazen huis of een fijn familiefeest zonder. Zelfs André Kuipers niet die deze dagen vanuit `de hemel’ naar de aarde kijkt.  Was het leven maar een fijne familie, al was het maar voor een paar dagen.

Op Rembrands schilderij valt veel licht op het Christuskind. En ook op Maria. Niet op de werkende Jozef.  Maak er een feest van? Zorg dan voor een centrale plek voor het Kind en zijn moeder. Zeker in de dagen rond het Kerstfeest 

Ds Piet de Jong