Van 7-12 september was ik op studiereis met Islam en Dialoog naar Istanbul. Gelukkig een klein gezelschap, waardoor er individueel diepe gesprekken gevoerd konden worden. Maar ook konden er heel wat vragen gesteld worden aan de instanties, die bezocht werden.
Het zal nog even duren voordat alles geestelijk verteerd is, maar toch een eerste paar observaties:
- Istanbul is cosmopolitisch gezien de optelsom van Parijs + Londen + Berlijn.
- De samenleving is veel minder ge-erotiseerd als b.v. de Nederlandse samenleving. Teruggekomen valt je op hoeveel bijna bloot er overal is. Dat heeft zijn weerslag in de samenleving.
- De respectvolle manier hoe jongens en meiden, mannen en vrouwen met elkaar omgaan
- Religie heeft een veel normalere plek in de samenleving. En dat is opmerkelijk, daar men eigenlijk nog maar 20 jaar los is van een militaire dictatuur, die dat allemaal met veel geweld onderdrukte. Ook mijn gids Alper, was als jongetje opgepakt en in een cel in elkaar geslagen, omdat hij ergens in het veld probeerde te bidden.
- We denken te makkelijk dat juist de militaire dictatuur in Turkije voor stabiliteit heeft gezorgd. Wat ik niet wist, dat deze generaals net zo erg waren als de stalinisten in Oost-Europa onder het communisme: zich ongelooflijk verrijkt hebben, machtsmisbruik van de ergste orde, tallozen mishandeld, tallozen zijn ‘verdwenen’. De ontwikkeling van dat land moet niet met de ontwikkeling van West Europa vergeleken worden, maar vanuit hun eigen context van dictatuur en vervolging. Dan heeft men beslist enorme vooruitgang geboekt op het gebied van rechtspraak, corruptiebestrijding, vrijheid van godsdienst (ook voor christenen), vrijheid van meningsuiting. Ook lijkt het erop dat met de ontrafeling van de Energekon zaak de deep state (de macht van het militaire apparaat op politiek en maatschappij) aan invloed verliest.
- Hoofddoekjes en niet-hoofddoekjes loopt volkomen ontspannen kris kras door elkaar. Dat zie je ook in de moskee. Ook bidders en niet-bidders gaan met respect met elkaar om. Nikab komt nauwelijks voor (ik heb er 2 gezien, en dat waren vermoedelijk toeristen uit Saudie-Arabie), burka’s helemaal niet.
- Door iedereen wordt er keihard gewerkt, dat kan heel ambachtelijk zijn met kleine stalletjes op straat, maar ook in grote kantoorpanden (ik bezocht ook de grootste krant en grootste TV station van Turkije).
- Ik was eerst absoluut tegen toetreding van Turkije tot de EU. Nu ben ik VOOR, mits… n.l. dat men verder gaat met hervorming van wetten, rechtspraak, e.d.
- Geschiedkundig heb ik een aantal leemtes kunnen opvullen: Het Ottomaanse rijk was een 350 jaar lang een supermacht (van ca.1500-1850), hierbij vielen Engeland, Frankrijk en Spanje en Oostenrijk-Hongarije volledig in het niet. Dat enorme rijk had zoveel minderheden, dat er speciaal beleid was. Joden en christenen hadden binnen die diversiteit een redelijk normaal leven. Ook had ik gedacht dat met de verovering van Constantinopel de sultan de Aya Sofia had ingepikt om er een moskee van te maken. Ik hoorde dat de sultan deze netjes gekocht heeft van de patriarch…..
EN: ik ga beslist terug voor een verder bezoek……. Heb een nieuwe lading studieboeken aangeschaft. Ik hou je op de hoogte
Leen La Rivière
Man in black, laatste rij
www.cnvkunstenbond.nl
