Vuurwerk wordt van ouds gebruikt om met veel lawaai de boze geesten weg te jagen. De Bengalen (Bangladesh) en de Chinezen gebruikten het zo in rituelen. Maar hechten wij nog waarde aan deze betekenis van afsteken van vuurwerk bij de jaarwisseling? En trouwens, zou het kwaad er zich wat van aantrekken?
Het past wel heel goed bij een oergevoel dat wij hebben om de angst te verdrijven. Welk kind liep niet fluitend en hard stampend de trap op naar de donkere zolder? In de hoop dat wie of wat zich in het duister ophield, snel in de nacht verdween. En hoeveel grote mensen proberen niet met veel lawaai hun onzekerheid en angst te maskeren? Door hard te praten of hard te zingen (in de kerk), door een grote motor te laten ronken, enz. Het afsteken van vuurwerk past prima in dit rijtje.
Maar helpt het? Zal 2009 minder bevolkt zijn door kwade geesten, die geschrokken in 2008 achter gebleven zijn? Zal er minder oorlog of ziekte of crisis zijn? Zal ons vuurwerk toch weer worden afgetroefd door de raketten van Palestijnen en Israëli's? Maakt Mugabe toch nog meer geschiedenis in 2009 of krijgt de cholera hem te pakken -zijn vuurwerk ten spijt-? Of zal het spook van de recessie zich steeds meer manifesteren in ons dagelijks leven?
Een nieuw jaar geeft altijd een gevoel van iets nieuws, een schone lei, nieuwe kaarten, nieuwe kansen. Het helpt waarschijnlijk wel tegen het soort angst van de tegelwijsheid: "de mens lijdt meestal het meest aan 't lijden dat hij vreest, maar wat nooit op komt dagen." Net zoals je als kind opgelucht rondkeek toen je boven op zolder kwam en er geen enge mannen of monsters zag. De knallen bestrijden dan het meest de angst in onszelf, zodat wij meer onbevangen het nieuwe jaar ingaan.
Velen zullen gelijk opmerken dat dit wel een dure en milieuonvriendelijke manier van zelftherapie is. Toch zullen we het waarschijnlijk volhouden om te blijven doen, net als roken en chips eten. Omdat het ook leuk is. Het is ook een ritueel. Je markeert een overgang met een collectief ritueel. Natuurlijk ten koste van allerlei zaken of dingen, zoals hongerende medemensen en astmapatiënten.
Maar als we toch vuurwerk afsteken laten we er dan ook van genieten en iets goeds mee doen. Maak minstens een zelfde bedrag over aan een goed doel, waardoor je ‘gewetensneutraal' kan knallen. Maar beeldt ook minstens een concreet kwaad in dat je achter wilt laten in 2008. En jaag dat kwaad de stuipen op het vege lijf door het eens flink te bestoken met vuurwerk. Misschien was dat oude Chinese ritueel zo slecht nog niet.
