Al langere tijd voel ik mij als het om de economie gaat zeer dubbel. Een soort economische schizofreen. Als consumenten krijgen we ook steeds heel verschillende boodschappen van verschillende kanten: 1. Wanneer we zo doorgaan met onze westerse levensstandaard gaat de aarde naar de Filistijnen. 2. Wanneer we niet blijven uitgeven dan belanden we in een recessie. En beide wil je niet op je geweten hebben, toch?
Om maar met het laatste angstscenario te beginnen: De diepste oorzaak van de kredietcrisis ligt bij mensen en instellingen, die hun leningen niet meer terug kunnen betalen. Onder andere Amerikaanse burgers, die op de stijging van de huizenprijzen speculeerden, kregen te veel hypotheek. De stijging van de prijs van onroerend goed is een enorme motor geweest achter de economische groei de laatste jaren. Wat hebben we in Nederland niet allemaal kunnen genieten van de overwaarde van onze huizen? Begrotingen van staten en bedrijven vragen altijd als eerste: hoeveel economische groei verwachten we? Niemand die vragen stelt bij deze groei als gouden kalf. En allerlei historisch grote acties worden op touw gezet om aan de economie te offeren. Een ‘domino-effect' kan een ‘systeem-crisis' tot gevolg hebben en dat klinkt een beetje als ‘de dag des oordeels'. Keer op keer voel je het appel: blijf optimistisch en blijf consumeren.
Maar moet dat wel? Want hebben de economische vooruitgang in India en China niet gelijk een schaarste op de olie- , hout- en voedselmarkt gecreëerd? Blijft het niet een wrange werkelijkheid, dat de aarde als ecosysteem kan blijven draaien als niet meer mensen gaan leven zoals wij? Anderen in de wereld kunnen niet gaan leven zoals wij, want dan gaat het niet goed. Dus is het voor ons handiger om ze armer te houden dan dat wij wat in zouden leveren. Maar zou een gerechtvaardigde recessie dan niet juist heel heilzaam zijn voor de wereld. Of worden juist de allerarmsten niet het eerste slachtoffer van een recessie in de wereldeconomie?
Ik geloof dat we persoonlijk veel invloed hebben door de keuzes die we maken. Maar de complexiteit verlamt velen: Daar sta je dan met je boodschappenkarretje bij de Albert Heijn of het wijkwinkeltje. Koop je biologisch of goedkoop, minder of meer, diepvries of vers? Wie dien je ermee? De armen, het milieu, je portemonnee, de Heer? Misschien is het wel waar: de beste manier om te groeien is door in een crisis te belanden.
Hans van Dolder
